Dermatocorticosteroïden - hormoonzalven in de volksmond - zijn zalven, crèmes en lotions waarin een middel zit dat afgeleid is van het natuurlijke hormoon cortisol. Cortisol is een hormoon dat in de bijnieren wordt aangemaakt en dat veel belangrijke processen in het lichaam regelt. Het is onmisbaar.

Corticosteroïden werken op de huid als een afweeronderdrukker. Inmiddels zijn er verschillende varianten van ontwikkeld. Ze hebben elk een andere sterkte en op basis daarvan worden ze ingedeeld in klassen: van 1 (zwak) tot 4 (zeer sterk).

Gebruik

Veel mensen zijn in eerste instantie huiverig om dermatocorticosteroïden te gebruiken. Dat is op zich begrijpelijk, maar met goede begeleiding en juist gebruik zijn ze veilig en kunnen er heel goede resultaten worden behaald. Essentieel is het juiste gebruik. Vraag bij de voorschrijvend arts altijd alle details omtrent het gebruik. Hoe vaak? Op het hele lichaam of alleen de eczeemplekken? Hoe dik/dun? De aanwijzing ‘tweemaal daags dun aanbrengen’, zoals vaak op het etiket te lezen is, is echt niet voldoende. Een aantal dingen om op te letten:

  • De klassenindeling. Klassen 1 en 2 mogen zonder meer bij een kind worden toegepast. Gebruik niet meer dan 30 gram per week bij patiënten jonger dan 2 jaar, niet meer dan 50 gram per week tussen 2 en 5 jaar; daarboven mag maximaal 100 gram per week worden gebruikt. Klasse 3 en 4 worden bij kinderen alleen voorgeschreven als een ernstige verergering van het eczeem moet worden behandeld.  Controle door een dermatoloog is dan noodzakelijk.
  • Het effect van de zalf vermindert bij continue gebruik. Het is daarom belangrijk zogenaamde stopdagen in te lassen; dit noemen we intermitterend gebruik. Hierbij zijn er tussenpozen van minimaal drie dagen waarop geen dermatocorticosteroïden worden gebruikt. Lukt het niet om het eczeem in toom te houden in die stopdagen, dan is het beter een klasse hoger te gaan.
  • Het kan soms raadzaam zijn om eerst met een hogere klasse te beginnen. Als het eczeem onder controle is kun je een klasse lager gaan.
  • Het gezicht en de genitaliën zijn extra gevoelig voor corticosteroïden en dus is daar de kans op bijwerkingen groter. Pas daarom een lagere klasse in het gezicht toe en vermijdt de genitaliën.
  • Voor de behaarde hoofdhuid zijn lotions beschikbaar.

Overzicht

Sterkte Stofnaam
Merknaam
Klasse 1 (zwak) Hydrocortisonacetaat 1%  
Klasse 2 (matig) Triamcinolonacetonide 0,1%  
  Clobetasonbutyraat 0,05% Emovate
  Flumetason 0,02% Locacorten
  Hydrocortisonbutyraat 0,1% Locoïd (ook emulsie en lotion)
Klasse 3 (sterk) Mometason 0,1% Elocon
  Betamethason valeraat 0,1% Betnelan, Celestoderm
  Fluticason (creme 0,05%, zalf 0,005%) Cutivate
  Betamethason dipropionaat 0,05% Diprosone
  Desoximetason 0,25% Ibaril, Topicorte (lotion)
Klasse 4 (zeer sterk) Clobetasol propionaat 0,05% Dermovate
  Betamethason diproprionaat 0,05% in propyleenglycol Diprolene

Bijwerkingen van dermatocorticosteroïden

Zeker met de hoge klassen is het belangrijk om onder controle te zijn van een arts die bekend is met de bijwerkingen van dermatocorticosteroïden, het liefst een dermatoloog. Het dunner worden van de huid is één van de voornaamste bijwerkingen. Doordat de zalf de activiteit van de huid onderdrukt, kan de huid dunner worden. We noemen dat atrofie. Hoewel atrofie op zich niet gevaarlijk is, is het ontsierend en kan leiden tot sneller krijgen van blauwe plekken, striae en beschadigingen.

Bij het veelvuldig gebruik van hoge klassen op grote lichaamsoppervlakten bestaat de kans dat er teveel van het hormoon in het bloed komt. Dat kan leiden tot zogenaamde systemische bijwerkingen. Een kind is daar gevoeliger voor omdat het relatief een groter huidoppervlak heeft dan een volwassene. Maar, systemisch bijwerking van dermatocorticosteroïden komen gelukkig zeer zelden voor.

Een veel gehoord verhaal is dat door het onderdrukken van eczeem met dermatocorticosteroïden 'het eczeem naar binnen slaat' en dat er daardoor astma ontstaat. Astma komt veel voor bij kinderen die eczeem hebben, maar treedt vaak pas op latere leeftijd op. Sommige denken dan dat dit door de dermatocorticosteroïden komt, maar dat is niet waar. In medische termen heet dit fenomeen de allergische mars, oftewel de opmars van eczeem naar astma naar hooikoorts. Hoe dit precies komt en welke kinderen met eczeem ook astma gaan ontwikkelen is niet helemaal duidelijk. Wel is duidelijk dat er een relatie is tussen de drie: het zijn alle drie atopische ziekten. Zo ongeveer 40% van de kinderen met eczeem krijgt ook astma en ongeveer 60% hooikoorts.

Overigens is het opmerkelijk dat men bij gebruik van exact dezelfde corticosteroïden bij astma, de zogenaamde inhalatiecorticosteroïden, niet dezelfde voorbehouden heeft als bij dermatocorticosteroïden.
 
Bestel de uitgebreide folder over hormoonzalven

Steun ons en word lid van de VMCEWord lid en ontvang 4x per jaar het magazine GAAF!

Als lid ontvangt u 4x per jaar ons magazine GAAF!, boordevol ervaringen van lotgenoten, praktische tips en de laatste inzichten op het gebied van eczeemzorg. Bovendien ontvangt u een mooi welkomstpakket met daarin onder meer de folders, de boekjes en de dvd Leven met Eczeem. Onder het motto 'Beter leven met eczeem' zet de VMCE zich al ruim twintig jaar in voor mensen met constitutioneel eczeem. Met meer leden kunnen we nóg meer betekenen voor mensen met eczeem. Het zou daarom fantastisch zijn als u lid wordt.

Word lid

Poll

Ik ben bereid mee te werken aan wetenschappelijk onderzoek naar eczeem.

Lees meer over de VMCE

Vier van de oprichters van de VMCE, allemaal ervaringsdeskundigen vertellen in dit interview uit 1999 over de noodzaak van een vereniging voor mensen met constitutioneel eczeem. Deze redenen zijn nog altijd actueel!