Helaas is constitutioneel eczeem nog niet te genezen. Daarom is de behandeling gericht op het verminderen van de symptomen van eczeem, zoals droogheid van de huid, roodheid en jeuk. De behandeling bestaat voornamelijk uit zalftherapie, zowel met neutrale zalven en crèmes als met hormoonzalven. Aanvullend daarop zijn er nog behandelmogelijkheden zoals verbandmiddelen, lichttherapie en afweeronderdrukkende medicijnen.

Droge huid

De huid bij mensen met eczeem kan droog of zelfs extreem droog zijn. Een droge eczeemhuid is niet in staat om zelf vocht vast te houden en om voldoende huidvet aan te maken. Waarom dat zo is, weet men niet exact maar het heeft mogelijk (ook) een genetische oorzaak.

De droge huid bij eczeem wordt behandeld met neutrale zalven en/of (vette) crèmes en is de basisbehandeling bij eczeem.

Meer over de droge huid Lijst neutrale zalven en crèmes

Bestel de folder

Hormoonzalven

Hormoonzalven zijn zalven (of crèmes of lotions) waarin een middel zit dat afgeleid is van het natuurlijke hormoon cortisol. Daarom worden het ook wel corticosteroïden genoemd. Corticosteroïden werken op de huid als een afweeronderdrukker en verminderen de symptomen van het eczeem.

Belangrijk bij het gebruik van hormoonzalven is dat ze niet te weinig maar zeker ook niet te veel of te vaak moeten worden gebruikt. Bij correct gebruik is een behandeling met hormoonzalven veilig en zonder bijwerkingen.

Meer over hormoonzalven

Bestel de folder

Antihistaminica

Bij een allergische reactie komt histamine vrij. Histamine is een stof die o.a. jeuk veroorzaakt. Om de werking van histamine tegen te gaan kunnen antihistaminica gebruikt worden. Hoewel de wetenschappelijke wereld de rol van antihistaminica bij eczeem regelmatig ter discussie stelt, worden antihistaminica veel voorgeschreven en lijken ze bij sommige patiënten goed te werken, zeker als ze aangetoonde allergieën hebben. De reden voor scepsis omtrent het gebruik van antihistaminica bij eczeem, is dat aan specifieke jeuk bij eczeem niet altijd een allergische reactie ten grondslag ligt.

Meer over antihistaminica

Conventionele afweeronderdrukkers

Bij ernstiger vormen van eczeem kunnen afweeronderdrukkende medicijnen worden gebruikt. Bij eczeem kunnen de volgende, conventionele middelen worden gebuikt: ciclosporine, azathioprine, methotrexaat, mycofenolaat en mycofenolzuur. Voor elk middel geldt een eigen protocol voor de benodigde onderzoeken vóór en tijdens de behandeling. Ook hebben ze elke een eigen profiel qua mogelijke bijwerkingen. 

Ciclosporine is van deze middelen het enige dat officieel is geregistreerd voor de behandeling van eczeem. Er is veel ervaring mee en daarom wordt hier vaak als eerste voor gekozen. Het kan zowel bij volwassenen als bij kinderen vanaf 2 jaar worden toegepast.

Meer over ciclosporine

Dupilumab

Dupilumab is een medicijn voor de behandeling van eczeem en astma, dat heel specifiek de afweer remt. Omdat dupilumab een zogenoemde biological is, wordt het elke 14 dagen per onderhuidse injectie toegediend.

Dupilumab is bedoeld voor mensen met matig tot ernstig eczeem vanaf 12 jaar, van wie het eczeem moeilijk of niet goed genoeg met zalven onder controle te krijgen is.

Dupilumab geeft over het algemeen weinig bijwerkingen. Naast irritatie van de injectieplaats, is de meest gemelde bijwerking conjunctivitis, een ontsteking van het bindvlies van het oog. In studies was deze bijwerking mild van aard en in de praktijk goed te behandelen met kunsttranen of een oogzalf.

Meer over dupilumab

Verbandmiddelen

Bij matig en ernstig eczeem kunnen eventueel speciale verbandmiddelen worden gebruikt. Deze komen in de vorm van rompers, luierpakken, broeken en hemden. Ook verbandhandschoenen en verbandsokken behoren tot de mogelijkheid.

Verbandmiddelen gaan het krabben tegen, fixeren zalven en vangen vocht van nattend eczeem op. Bovendien zijn ze gemaakt van niet-irriterend textiel.

Er zijn wel voorwaarden verbonden aan de vergoeding van verbandmiddelen. Deze verschillen per verzekeraar.

Vergoeding van verbandmiddelen

Lichttherapie

Zonlicht kan een positieve invloed hebben op eczeem. De reden hierachter is dat zonlicht, specifiek het ultraviolette deel, de afweer in de huid zelf onderdrukt, waardoor het eczeem – wat door een overactief afweersysteem wordt veroorzaakt – minder wordt.

Op basis hiervan heeft de medische wetenschap verschillende vormen van lichttherapie ontwikkeld. Met lichttherapie is het mogelijk om de huid te belichten met een hele specifieke dosis ultraviolet licht. Dit voorkomt dat men blootgesteld wordt aan teveel licht en verbrandt. Want zoals iedereen weet, kan blootstelling aan te veel ultraviolet zonlicht de kans op huidkanker doen toenemen, en dus is goed gedoseerde belichting noodzakelijk.

Meer over lichttherapie

Keuzehulp behandelingen

Patiënten en artsen willen graag ‘samen beslissen’. Het gebeurt steeds meer, maar kan nog beter. Een Consultkaart helpt bij het gesprek in de spreekkamer. Een Consultkaart is een beknopte keuzehulp voor patiënten en artsen om samen te gebruiken. Ook voor constitutioneel eczeem is er een Consultkaart.

Ga naar Consultkaart.nl

Zalf-app smeerwijzer

De app ‘Zalfapp, smeerwijzer’ is een gratis applicatie voor telefoons en tablets. De app is speciaal ontwikkeld voor mensen met (chronische) huidaandoeningen zoals constitutioneel eczeem. De Zalfapp geeft stapsgewijs instructies en informatie over het gebruik van hormoonzalven en basiszalven.

Zalf-app voor Apple iOS

Zalf-app voor Android

Waardeer je behandelaar

Hoe tevreden ben je over je arts, ziekenhuis, of andere hulpverleners? Helpt de behandeling? Waardeer je arts of andere zorgverlener op ZorgkaartNederland. En geef daarbij ook aan dat je de waardering hebt gegeven voor de aandoening constitutioneel eczeem. Zo helpen we elkaar.

Waardeer je behandelaar

Zoek een ziekenhuis

De VMCE heeft een keuzehulp Constitutioneel Eczeem gemaakt, samen met de Patiëntenfederatie Nederland. De keuzehulp is gebaseerd op gegevens over de eczeemzorg die ziekenhuizen elk jaar verplicht moeten aanleveren. Al die gegevens staan in deze keuzehulp, zoals informatie over soorten avondopenstelling, digitaal spreekuur, allergietesten vanaf 0 jaar, soorten UV-behandeling, zalfspreekuren, aanwezigheid gespecialiseerd verpleegkundige et cetera.

Je kunt niet alleen ziekenhuizen vergelijken, maar ook zien welke behandelingen, mogelijkheden en diensten jouw ziekenhuis aanbiedt.

Ga naar de keuzehulp

Meld bijwerkingen

Dat gebruik van geneesmiddelen kan leiden tot bijwerkingen weten veel patiënten uit ervaring. Als het middel maar goed zijn werk doet, zijn bijwerkingen tot op zekere hoogte acceptabel. Het is wel zaak om goed in de gaten te houden dat het middel niet erger wordt dan de kwaal.

Het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb is de instantie die in Nederland deze bewaking uitvoert. Lareb is het centrale verzamelpunt voor alle bijwerkingen van geneesmiddelen in Nederland. Ook patiënten kunnen bijwerkingen melden bij Lareb.

Naar de site van Lareb

Landelijke richtlijnen

Er zijn twee landelijke richtlijnen voor de behandeling van eczeem. Namelijk de algemene richtlijn gemaakt door dermatologen en een zogenoemde behandelstandaard voor huisartsen. Ze zijn wel bedoeld voor medici, wat betekent dat het veel medisch jargon bevat.

Richtlijn Constitutioneel Eczeem van de dermatologen

Behandelstandaard Eczeem van de Huisartsen

Het voorlichtingsprogramma 'Leven met eczeem' is een dvd. Het geeft door middel van tekst en video uitleg over wat eczeem is en hoe je ermee kunt leven,

Na de introductie volgen vijf hoofdstukken met uitleg over eczeem, het beschermen en verzorgen van de huid, allergieën, het zo goed mogelijk behandelen van het eczeem en het tegengaan van jeuk. Dit alles wordt heldere animaties en videobeelden uitgelegd. DVD Leven met Ec 4db93155ea4bbBij de meeste onderwerpen kun je korte filmpjes bekijken waarin mensen zelf vertellen over hun ervaringen.

In het Stappenplan wordt de belangrijkste informatie uit het programma op een rijtje gezet. Tot slot is er het het hoofdstuk Lotgenotenervaringen, waar de mensen in dit programma onder meer vertellen over het opgroeien of leven met eczeem, het opvoeden van een kind met eczeem en hulp van lotgenoten.

Het voorlichtingsprogramma 'Leven met eczeem' is conform de wetenschappelijke richtlijnen en bevat dus correcte medische informatie. Het is helder, informatief en kan je handvatten geven om beter te leven met eczeem. Of je nu ouder bent van een kind met eczeem, een jongere of een volwassene.

Bestel direct het voorlichtingsprogramma 'Leven met eczeem'.

Eczeem is een chronische aandoening die roodheid en jeuk veroorzaakt. Eczeempatiënten hebben daarnaast een gevoelige huid. Deze gevoelige huid raakt snel geïrriteerd door droogheid en irriterende stoffen, zoals zeep, cosmetica, schoonmaakmiddelen etc. Een goede verzorging van de huid en het vermijden van irriterende stoffen is van groot belang bij eczeempatiënten.

Weken en Smeren

'Weken en smeren’ is een agressieve behandeling die veel tijd kost en je kleren vies maakt. Deze behandeling kan gebruik maken van corticosteroïdzalven die u eerder heeft gebruikt maar die toen niet werkzaam waren. Dit medicijn wordt nu op een andere manier gebruikt en het is van groot belang dat de instructies exact worden opgevolgd.

De behandeling kan tot significante verbetering van het eczeem leiden in een paar dagen. Het aantal dagen dat u deze behandeling moet volgen hangt af van de ernst van de ziekte en hoe snel het eczeem verbetert. Gewoonlijk is 4-14 keer afdoende.

De behandeling wordt ’s avonds voor het naar bed gaan gedaan, zodat de vette zalf in de pyjama komt en niet op de kleding die overdag gedragen wordt. Het is namelijk belangrijk dat de vette zalf een aantal uren op de huid blijft zitten.

Nadat het eczeem verbeterd is, kan worden gestopt met het ‘weken’. Met het ’s avonds smeren met een corticosteroïdzalfmoet worden doorgegaan.

Instructie

Ga ’s avonds voor het naar bed gaan precies 20 minuten in een vol bad (geen douche) zitten. Smeer dan meteen, zonder afdrogen, de huid in met een vette corticosteroïdzalf.

Bij handeczeem kun je de handen 20 minuten in een pan of teil met water weken en dan insmeren met een vette corticosteroïdzalf.

Volg dit protocol maximaal 14 dagen of tot het eczeem is verbeterd. Wanneer de huid is verbeterd kun je stoppen met “weken”. Je moet wel doorgaan met smeren.

Gedurende de hele handeling kun je ‘s ochtends desgewenst een neutrale zalf of crème gebruiken op de droogste plekken.

Het weken in bad gedurende 20 minuten zorgt ervoor dat een maximale hoeveelheid water in de huid wordt opgenomen. Het vervolgens gebruiken van een vette corticosteroïdzalf zorgt ervoor dat het water in de huid blijft en niet kan verdampen. Het corticosteroïd kan nu dieper in de huid doordringen en beter zijn werk doen.

Opmerking VMCE:

Volg deze methode niet langer dan 14 dagen en overleg dit eerst met je arts. Volg deze methode zeker niet bij kinderen zonder dat dit met de arts is overlegd.

Houd voor ogen dat bij langdurige behandeling niet dagelijks corticosteroïden kunnen worden gebruikt. ‘‘Weken en Smeren" in combinatie met neutrale zalven en crèmes kan natuurlijk altijd.

Onderhoudstherapie: voorkom uitdroging en irritatie

In contact komen met water (baden, douchen, zwemmen, handenwassen) zonder dat je daarna de huid insmeert, droogt de huid alleen maar meer uit. Kom je in contact met water, dan moet je meteen daarna een onderhoudszalf of -crème gebruiken. Crèmes zijn geschikt voor overdag, terwijl ’s avonds liever een vette zalf wordt gebruikt.

Zeep

Het gebruik van zeep onder de douche kan je huid verder uitdrogen door de natuurlijke huidvetten te verwijderen. En zeep is niet altijd nodig.

Er zijn drie typen klieren in de huid. De talgklier produceert talg, een olie-achtige substantie, die de huid in conditie houdt. Deze klieren bevinden zich overal op de huid, maar het meest in het gezicht en de borstkas, en het minst op armen en benen. Vandaar dat deze laatste plekken het snelst droog worden.

De tweede soort klier is de zweetklier, die zweet produceert als we het warm hebben. Zweet is als water en spoelt dus – ook zonder gebruik van zeep – zo van je lichaam af.

De derde soort klier in de huid is de apocriene klier. Deze klier is verantwoordelijk voor wat wij lichaamsgeur noemen. Deze klieren bevinden zich alleen in de oksels en in de schaamstreek. Desgewenst kun je dus wel iets van zeep gebruiken in de oksels en de schaamstreek. Voor de rest van het lichaam is het helemaal niet nodig om schoon te worden.

Na het douchen wel meteen insmeren, binnen drie minuten, met een onderhoudszalf of –crème, het liefst terwijl de huid nog wat nat is (afdeppen mag wel). Op deze manier houd je de huid in de beste conditie.
 
Bron: 'Soak and smear: a standard technique revisited'. Gutman AB, Kligman AM, Sciacca J, James WD. Archives of Dermatology 2005 Dec;141(12):1556-9

antihistaminicaBij een allergische reactie komt histamine vrij. Histamine is een stof die o.a. jeuk veroorzaakt en de kleine bloedvaten in de huid doet uitzetten waardoor de huid rood wordt en er jeukende bultjes (oedeem) kunnen ontstaan.

Om de werking van histamine tegen te gaan kunnen antihistaminica gebruikt worden. Hoewel de wetenschappelijke wereld de rol van antihistaminica bij eczeem regelmatig ter discussie stelt, worden antihistaminica veel voorgeschreven bij eczeem en lijken ze bij sommige patiënten goed te werken, zeker als ze aangetoonde allergieën hebben.

De reden voor scepsis omtrent het gebruik van antihistaminica bij eczeem, is dat aan specifieke jeuk bij eczeem niet altijd een allergische reactie ten grondslag ligt.

Versuffend?

Grofweg kunnen antihistaminica in twee soorten worden ingedeeld, versuffend en niet versuffend. De versuffende werking hoeft niet altijd nadelig te zijn, want met name bij nachtelijke jeuk en problemen met slapen kunnen ze een uitkomst zijn.

Antihistaminica - maar niet alle - kunnen voorgeschreven worden vanaf 1 jaar. Zie onderstaande tabel. Van deze aangegeven minimumleeftijd kunnen dermatologen, allergologen en kinderartsen na overleg afwijken.

Gebruik

Antihistaminica zijn over het algemeen heel veilige geneesmiddelen, die niet verslavend zijn en waarbij zelden gewenning optreed. Antihistaminica kunnen zowel ad-hoc als chronisch worden gebruikt.

Ad-hoc kun je een antihistaminicum gebruiken om een allergische reactie te voorkomen, bijvoorbeeld 2 uur innemen voordat je op bezoek gaat bij iemand die huisdieren heeft waarvoor u allergisch bent, of op het moment dat een reactie optreedt, bijvoorbeeld als je in aanraking komt met iets waarvoor je allergisch bent.

Je kunt antihistaminica ook chronisch gebruiken, bijvoorbeeld bij een allergie voor huismijt, tijdens het pollenseizoen, of als je merkt dat je minder jeuk heeft als je ze gebruikt. Ben je allergisch voor pollen en grassen, begin dan met innemen van antihistaminica ruim vóórdat het gras- of pollenseizoen begint.

In onderstaand overizht staan de orale antihistaminica, die dus al siroop (kinderen) of tabletten wordt ingenomen. Voor allergische oogklachten zijn er ook oogdruppels met antihistaminica. Die zijn niet in het overzicht opgenomen.

Overzicht orale antihistaminica

Stofnaam Merknaam Versuffend (1 Vanaf (2
Alimemazine Nedeltran Wel 2 jaar
Cetirizine (3 Zyrtec Niet 1 jaar
Levocetirizine Xyzal Niet 1 jaar
Loratadine (3 Claritine Niet 2 jaar
Desloratadine Aerius Niet 1 jaar
Clemastine Tavegyl Wel 12 jaar (vanaf 1 maand bij anafylaxie)
Dimetindeen Fenistil Wel 1 jaar
Ebastine Kestine Niet 12 jaar
Fexofenadine Telfast Niet 6 jaar
Hydroxyzine Atarax Wel 1 jaar
Ketotifen Zaditen Niet 6 maanden
Promethazine nvt Wel 2 jaar
  1. De kwalificatie versuffend is gebaseerd op de mogelijke invloed van het middel op het centraal zenuwstelsel. Men hoeft het middel niet persé als versuffend te ervaren. Sommige patiënten worden ook suf van 'niet-versuffende' antihistaminica. Soms hangt het dus af van het individu.
  2. Vanaf volgens de informatie uit het Farmacotherapeutisch Kompas januari 2017.
  3. Cetirizine en loratadine zijn vrij verkrijgbaar en worden alleen vergoed bij chronisch gebruik. In dat geval dient de arts op het recept te vermelden dat het om chronisch gebruik gaat (meer dan 6 maanden per jaar, CG op het recept vermelden).

Bijwerkingen

Antihistaminica worden over het algemeen goed verdragen. Toch kunnen ze bijwerkingen geven. De meest gemelde bijwerkingen zijn sufheid of vermoeidheid. Bij kinderen moet juist gelet worden op hyperactiviteit en agitatie; in dat geval moet de dosis worden verminderd of moet er gestopt worden: overleg met de arts. Bij baby's en zeer jonge kinderen (< 1-2 jaar) moet je voorzichtig zijn in verband met een vermoeden op wiegendood. Raadpleeg dus altijd een arts, ook als je de vrij verkrijgbare antihistaminica wil gaan gebruiken.

Constitutioneel eczeem is een chronische ontstekingsziekte van de huid met een sterk wisselend beloop. Naast het zoveel mogelijk vermijden van factoren die het eczeem kunnen verergeren, zoals bijvoorbeeld spanningen, infecties, temperatuurverschillen en contacten met allergenen, wordt bij de behandeling van constitutioneel eczeem met name gebruik gemaakt van corticosteroïd (hormoon) zalven/crèmes en in mindere mate lichttherapie. Ondanks de bewezen effectiviteit van deze middelen blijkt het bij ernstige eczeempatiënten vaak niet mogelijk een stabiele fase te bereiken.

Ciclosporine
Sinds de tachtiger jaren is ervaring opgedaan met het gebruik van sterk afweerremmende medicijnen zoals ciclosporine (Neoral) bij de behandeling van ernstig eczeem. Met name in de afgelopen jaren worden steeds meer patiënten langdurig met Neoral behandeld met als doel het eczeem in een stabielere fase te brengen. De effectiviteit is inmiddels in vele studies aangetoond, zowel bij volwassenen als kinderen. De meest voorkomende bijwerkingen bij het gebruik van Neoral zijn een verhoging van de bloeddruk en nierproblemen. Het is daarom van belang regelmatige controles van bloed (nierfunctie) en bloeddruk uit te voeren tijdens het gebruik van Neoral. Vaak is het mogelijk met verlaging van de dosis of toevoegen van bloeddrukverlagende middelen de behandeling voort te zetten. In een aantal gevallen moet de Neoral echter gestaakt worden vanwege de bijwerkingen.

Spectaculair
Het is momenteel nog moeilijk een maximale behandelduur aan te geven, gezien de nog beperkte ervaring met langdurig gebruik van Neoral bij eczeem. Behandelperiodes van zes tot twaalf weken zijn inmiddels gebruikelijk. De veelal spectaculaire verbetering van het eczeem en vermindering van de jeukklachten maken het moeilijk de behandeling na een relatief korte periode weer te staken. Het is daarom van belang voor het starten van de behandeling met Neoral goed te realiseren dat ook dit geen definitieve oplossing is. Er zal steeds naar gestreefd worden de Neoral-behandeling na het bereiken van een stabiele fase weer af te bouwen en over te gaan op zalftherapie. Er zijn momenteel nog geen duidelijke aanwijzingen dat langdurig gebruik van Neoral op den duur onherstelbare schade oplevert.

Marjolein de Bruin-Weller, dermatoloog,
Voorzitter Medische Adviesraad VMCE

Klik hier voor de bijsluiter van Neoral

Steun ons en word lid van de VMCEWord lid en ontvang 4x per jaar het magazine GAAF!

Als lid ontvangt u 4x per jaar ons magazine GAAF!, boordevol ervaringen van lotgenoten, praktische tips en de laatste inzichten op het gebied van eczeemzorg. Bovendien ontvangt u een mooi welkomstpakket met daarin onder meer de folders, de boekjes en de dvd Leven met Eczeem. Onder het motto 'Beter leven met eczeem' zet de VMCE zich al ruim twintig jaar in voor mensen met constitutioneel eczeem. Met meer leden kunnen we nóg meer betekenen voor mensen met eczeem. Het zou daarom fantastisch zijn als u lid wordt.

Word lid

Poll

Ik ben bereid mee te werken aan wetenschappelijk onderzoek naar eczeem.

Helemaal mee eens - 61.6%
Mee eens - 25.6%
Neutraal - 9.3%
Mee oneens - 2.3%
Helemaal mee oneens - 1.2%

Aantal stemmen: 86

Lees meer over de VMCE

Vier van de oprichters van de VMCE, allemaal ervaringsdeskundigen vertellen in dit interview uit 1999 over de noodzaak van een vereniging voor mensen met constitutioneel eczeem. Deze redenen zijn nog altijd actueel!