vmce header 800

vmce header 480

Droge huid

Lees ook:
Middelen voor de droge huid
Tips

Indifferente therapie, neutrale crèmes en zalven, basiszalven, allemaal namen voor hetzelfde. Indifferente therapie is misschien wel de beste benaming, omdat het niet uitgaat van een bepaalde vorm (zalf, crème). ‘Indifferent’ betekent in dit geval dat er geen medicatie (bijvoorbeeld hormonen) in zit.

Huidbarrière

Indifferente therapie wordt toegepast om de droge huid te behandelen. Dat is nodig omdat de huid bij eczeempatiënten droog of zelfs extreem droog kan zijn. Een droge eczeemhuid is niet in staat om zelf vocht vast te houden, om voldoende huidvet aan te maken en heeft kleinere afdekcellen. Waarom dat zo is, weet men niet exact, maar het zou kunnen komen door een gen-mutatie.

De huid is de barrière tussen “buiten” en “binnen” en zorgt ervoor dat water, stoffen, bacteriën en virussen niet via de huid ons lichaam binnenkomen. Bij een droge huid is de barrièrefunctie van de huid verminderd. Dit leidt tot problemen: de huid wordt gevoeliger voor invloeden van buitenaf, zoals bacteriën en allergenen, zal sneller irriteren en zal sneller jeuken. De barrièrefunctie zal dus hersteld moeten worden. Is deze hersteld en is de huid in goede conditie, dan zal er minder snel jeuk en eczeem optreden en zijn er minder medicinale crèmes en zalven nodig om het eczeem te behandelen.

Dat de eczeemhuid van zichzelf droog is, wisten we al. Maar, de huid kan door omstandigheden, bij ieder mens, droger worden. Het verwijderen van de natuurlijke vetlaag door douchen met heet water en het gebruik van zeep, heeft een nog meer uitdrogend effect. Ook droge lucht in de winter, de wind, bepaalde medicijnen (diuretica/plasmiddelen), andere aandoeningen (verminderd actieve schildklier) en ouder worden kunnen droge huid veroorzaken en dus de al droge eczeemhuid nog meer uitdrogen.

Baden/douchen

Vanwege deze effecten is het beleid in Nederland: weinig baden/douchen (1 à 2 keer per week of minder), niet te heet water gebruiken maar lauw, geen sterke zepen gebruiken. Na het baden/douchen, eventueel met een badolie, voorzichtig droogdeppen en dan – binnen drie minuten – insmeren met een indifferente crème of zalf. Toch kan dat in sommige gevallen niet genoeg zijn om de huid soepel en vochtig te houden. Daarom bevelen sommige artsen de methode “soak and seal” aan, vrij vertaald: “inweken en afsluiten”. In dat geval ga je elke dag ongeveer 20 minuten in bad of onder de douche, zodat je huid veel water heeft opgenomen. Daarna dep je je droog en smeer je je in met de vetste zalf om het water onder de laag vet vast te houden. Een tussenstap kan nog zijn: na het baden/douchen niet afdrogen maar eerst insmeren met een olie, bijvoorbeeld babyolie, dan voorzichtig deppen en dan een laag van de vetste zalf eroverheen. Dit kan met name een interventie bij ernstig eczeem en een zeer droge huid. Veel dagbehandelingen in ziekenhuizen beginnen dan ook vaak met baden (balneotherapie).

Hoe vetter hoe beter?

ndifferente therapie komt in allerlei vormen: badoliën, lotions, crèmes, zalven en wat dies meer zij. In de mate van het herstellen van de barrièrefunctie van de huid kun je stellen dat zalven het meest effectief zijn, crèmes iets minder, lotions nog minder en badoliën het minst. Lotions worden eigenlijk alleen toegepast op de behaarde huid, en zullen verder buiten beschouwing laten. Badoliën worden alleen tijdens het baden/douchen gebruikt en zijn op zichzelf onvoldoende om de barrièrefunctie van de huid te herstellen.

Je kunt er dus vanuit gaan, als herstel van de barrièrefunctie het doel is, dat de vetste zalf het beste middel is. Smeer je de huid in met pure vaseline, dan is de huid volkomen afgesloten. Maar dat werkt ook weer niet optimaal, want de huid scheidt ook zaken af, zoals water, talg, dode huidcellen, zweet en als je de huid helemaal afsluit, dan irriteert dat. Tegelijkertijd is het ook belangrijk hoe de therapie ervaren wordt en welke kleding je draagt. Als je een zijden blouse gaat dragen, dan is een net ingesmeerde huid met vaseline/paraffine niet zo’n goed idee: de blouse kan meteen prullenbak in! Het hangt er ook vanaf hoe droog de huid is, of hoe nat het eczeem. Op nat eczeem glijdt vette zalf er meteen af. Daar is een crème (zonder vaseline erin!) meer op zijn plaats, ook omdat de crème het vocht zal opnemen (indrogend effect); zalf doet dat niet. Kortom, afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden, de huid en het eczeem zul je moeten kiezen wat het beste bij je past. Bovendien, als je dagelijks moet smeren, gedurende vele jaren, dan kan het maar beter zijn met iets dat je bevalt.

Hoe ze werken

Hoe zitten die middelen in elkaar? Zoals je weet mengt water en vet niet. Na het mengen, en dan schudden, zal het mengsel zich weer scheiden in twee delen: vet en water. Om middelen te maken, emulsies, die water en vet kunnen bevatten is een speciale stof nodig. Een stof met een molecuul die uit twee delen bestaat: één deel van het molecuul is dol op water (hydrofiel) en hecht zich aan water vast, het andere deel van dat molecuul is dol op vet (lipofiel) en hecht aan het vet vast. Zo grijpt zo’n molecuul dus zowel water als vet vast. Als je deze stof toevoegt aan het mengsel van water en olie, dan ontstaat er een mooi mengsel. Zo’n stof heet een emulgator en je vindt ze in alle crèmes en lotions (ook in cosmetica).
Je hebt twee basissoorten emulgatoren. Eén die zorgt dat het water aan de ‘buitenkant’ zit (continue fase) en dan noemt met ook wel een olie in water emulsie (o/w) of een hydrofiele crème. Bijvoorbeeld de emulgatoren cetamacrogol en lanette. De andere soort emulgator zorgt ervoor dat het vet aan de ‘buitenkant’ zit en dan noemt men het ook wel een water in olie emulsie (w/o). Bijvoorbeeld de emulgatoren adeps lanae, cetaceum, eucerine en bijenwas. Hydrofiele crèmes zijn goed afwasbaar. Kom je in aanraking met water, dan zul je je opnieuw moeten insmeren. Lipofiele crèmes en zalven hebben dat veel minder. De zalven met cetamacrogol en lanette zijn, omdat ze ook een o/w emulgator bevatten, goed afwasbaar.
Aan badoliën zijn overigens ook emulgatoren toegevoegd, en soms ook andere stoffen, zodat ze in het bad mengen met het water. Ook in zalven zitten soms emulgatoren, alleen dan om de verschillende soorten vetten goed te binden, of om ze afwasbaar te maken. Omdat lotions en crèmes relatief veel water bevatten, zijn ze sneller aan bederf onderhevig en worden er conserveringsmiddelen aan toegevoegd. Het mengsel zonder enige toevoeging is vaseline/paraffine.

Speciale toevoegingen

De arts kan besluiten om aan indifferente middelen extra stoffen toe te voegen om de huid nog soepeler te maken. Voorbeelden hiervan zijn ureum en salicylzuur. Deze stoffen maken de dode huidcellen weker (werken keratolytisch). Ze kunnen soms irriteren. Soms wordt zout toegevoegd om water vast te houden. Ook dat kan prikken. Een voorbeeld van een merkmiddel is Calmurid (een crème met ureum) die ook in een versie met hydrocortison (Calmurid HC) verkrijgbaar is.

Soms kan de huid reageren met jeuk op indifferente middelen. Dat kan komen door dat je überhaupt iets op je huid smeert, zeker als het middel dik en stug is, of omdat de huid afgesloten is, of omdat het de huid irriteert, of omdat je allergisch bent op één van de bestanddelen. In dat geval moet je op zoek naar een middel dat geen last geeft. Allergie voor indifferente middelen komt trouwens heel erg weinig voor. Maar is dat een reële mogelijkheid, dan is in dat geval een allergietest nodig. Men doet dan een (soms twee) grote pleisters op de rug, met daarin verschillende stofjes. Na 48 uur gaat de pleister eraf en na nog eens 24 uur wordt dan je rug “afgelezen”. Als blijkt dat je allergisch bent voor bestanddelen, moet er een indifferent middel worden gevonden waar je wel tegen kan, desnoods speciaal voor jou samengesteld.

Natuuurlijk?

Er zijn mensen die tegen het gebruik zijn van de standaard indifferente middelen omdat ze gebaseerd zijn op oliën en vetten die niet natuurlijk zijn. Verreweg de meeste oliën en vetten zijn producten die via raffinage uit aardolie worden gemaakt, zoals vaseline en paraffine. Men noemt ze ook wel minerale oliën. Veel liever gebruiken zij oliën die geperst worden uit vruchten, zoals olijfolie en amandelolie. Dat zijn namelijk zogenaamde ‘levende oliën”. Gevoelsmatig is dat een sympathiek standpunt, maar voor de behandeling van de huid maakt het niets uit. Sterker nog, men moet bij deze oliën er goed opletten dat het – wederom – geraffineerde oliën zijn, anders kan men namelijk een allergie voor die natuurlijke oliën én de vrucht waaruit ze afkomstig zijn ontwikkelen.

Hoe je de middelen moet toepassen – hoeveel, hoe dik, hoe dun, hoe vaak, wanneer – is een kwestie van uitproberen. Zoals eerder gezegd hangt het gebruik af van de droogte van de huid, het seizoen, welke kleding je draagt en wat “prettig aanvoelt”. Er is dus geen algemene richtlijn, tenzij de arts een duidelijk regime voorschrijft. Maar dan nog kan het zijn dat de voorgeschreven zalf of crème niet bevalt, of dat er minder of meer nodig is.

Het loont absoluut de moeite om aan je arts te vragen om van een aantal middelen, in verschillende gradaties van vetheid, kleine hoeveelheden voor te schrijven (zie de lijst met indifferente middelen in apart kader), bijvoorbeeld 50 of 100 gram van elk. Het is dan gewoon een kwestie van kijken wat jou, jouw kind, het beste bevalt. Mocht je vragen hebben over de samenstelling van de middelen, raadpleeg dan ook eens de apotheker. Hij of zij heeft veel verstand van deze middelen, omdat ze deze middelen in de apotheek (moeten kunnen) maken.

Vrij-verkrijgbare middelen

Bijna alle indifferente middelen worden vergoed. Alleen badoliën niet, en niet de middelen van commerciële aanbieders. De commerciële middelen, zoals LocoBase Repair, Rescue Cream, Sudo Crème, Grafietzalf, SkinSolv etc, kunnen ook een goede basis zijn voor het onderhoud van de droge huid. Ze zijn echter prijzig en soms alleen te veroorloven als het gaat om een klein kind, omdat je dan minder nodig hebt. Toch kan het zijn dat een commercieel middel goed bevalt op een specifiek huiddeel, bijvoorbeeld de handen, voeten of het gezicht. Mocht je absoluut geen baat hebben bij de standaard middelen die vergoed worden, dan is dat het proberen waard.

Met name vrouwen, maar in toenemende mate ook mannen, gebruiken in plaats van indifferente middelen dag- en nachtcrèmes, of anti-rimpel-crèmes op hun gezicht. Dat kan prima, zolang je maar niet allergisch bent voor de middelen en ze vet genoeg zijn voor de (droge) gezichtshuid. Bedenk wel dat middelen met bijvoorbeeld fruitzuren irriterend kunnen zijn. Een glimmend gezicht kan vervelend zijn; in dat geval kun je – ook indifferente middelen – gewoon afpoederen met neutrale poeder (bij de betere grimeur/visagiewinkel). Omdat cosmetica weer een heel ander onderwerp is, laten we het hierbij.
 
Indifferente therapie is niet rechttoe rechtaan. Het is uitvinden wat voor jou, jouw kind, het beste werkt en daar moet je soms moeite voor doen. Maar dat loont. Want waar het uiteindelijk om gaat is dat de middelen die je gebruikt leiden tot een soepeler huid met een herstelde barrièrefunctie en dat ze goed bevallen. Alleen dan zul je ze namelijk regelmatig gebruiken, en alleen dan is dat dé indifferente therapie die dé solide basis is van jouw eczeembehandeling.

Links:
Middelen voor de droge huid
Tips

De VMCE geeft deze informatie ook als folder uit. Deze is te bestellen bij de VMCE en via onze webwinkel.


Poll

Mijn voorgeschreven neutrale zalven en/of crèmes worden zonder probleem vergoed